دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

242

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

نداشت ؛ ولى اگر دزدى دستگير مىشد بايد در حضور انگليسىها به كيفر مىرسيد ؛ و امّا اگر اين دزد ، انگليسى مىبود ، انگليسىها حق داشتند آنچه را كه خود مناسب تشخيص مىدهند اعمال كنند . حق داشتن اقامتگاهى هم در مدت اقامت آنها جزو شرايط بود ؛ نمايندگان انگليس مسئول گوشمالى مأموران خاطى انگليس بدون ارجاع به مقامات محلى بودند ؛ قائم‌مقام انتصابى نماينده اصلى همواره تحت عنايت ويژه بود . امنيت آنها در مقابل تعديات اهالى محل تضمين شده بود . همه مستخدمان انگليسى محترم بودند و كسى را ياراى جلوگيرى از خدمات آنها نبود ؛ لازمه آزادسازى غلامان ترك انگليسىها پرداخت قيمت آنها به اربابش بود . در موقع مرگ يك نفر انگليسى در ايران كسى حق دخالت در املاك و دارائى او نداشت جز در مورد تدفين ؛ كودكان يتيم والدين مسيحى بايد به نماينده شركت تحويل داده مىشد . تجار معمولى انگليس نبايد حقوق گمركى بيش‌از حقوق گمركى امپراتورى عثمانى در حلب و استانبول مىپرداختند و اگر آنها در راه دچار خسران مىشدند بر ذمه راهداران بود كه اجناس آنها را پيدا كنند و يا قيمت آن‌را با سوگندنامه‌اى در حضور يك نفر كشيش و يا نماينده شركت به صاحب مال مسترد دارند . هر نوع اختلاف مالى تجار انگليس كه كمتر از 66 ليره بود بر طبق حقوق ايران و در حضور يك نفر نماينده انگليس حل‌وفصل مىشد و در مورد مبالغ زياد هم همان رويه اعمال مىشد منتهى حضور نماينده اصلى شركت ضرورى بود . بالاخره هرنوع جنسى كه مورد مصرف قرار نمىگرفت بايد بدون اشكال و ايراد بازپس داده مىشد « 1 » . كمپانى هند شرقى هلند براى نخستين‌بار در 20 ژوئن 1623 م . وارد ايران شد و آن زمانى بود كه هوبرت ويسنيش ( Huybert Visnich ) ، تاجر عمده هلندى ، از هوسدن وارد بندر عباس شد . او را پيتروان دن بروك نخستين مدير هلندى شركت در عربستان ، ايران و هند در سال 1620 م . ، فرستاده بود . كمپانى هلندى هم چيزى نگذشت كه جاى پاى محكمى پيدا كرد و همان امتيازات شركت انگليسى را بدست آورد . ديرى برنيامد كه آنها تنها واردكنندگان ادويه به ايران شدند . قراردادى در سال 1624 م . منعقد گشت . بين كمپانى هند شرقى انگليسى و هلند در شرق رقابتى برقرار بود و هلنديها با ارائه منابع عالىتر به ايرانيان در رده اول قرار گرفتند . انگليسىها كه چيزى براى عرضه نداشتند از اين كار هلنديها رنجيده شدند چون « آنها پايه‌هاى خود را بر پايه انگليسىها بناكرده و هرآن‌چه را كه آنها مىكاشتند ، هلنديها درو مىكردند . » هلنديها بيشتر ادويه

--> ( 1 ) - صورت اين قراردادها را به زبان انگليسى مىتوان در كتابخانه ايند يا آفيس [ I . O . ] پيدا كرد : قرارداد با عباس اول 661 / 5 / 3 / E ( 1697 م . ) .